© Özel Rapor

Belge Şubat 2008

Tuz Gölü doğalgaz projesi unutulmasın,
ne İran’a ne de Rusya’ya el açmayalım!

Soğuk kış beraberinde doğalgaz sorununu getirdi. Yaz aylarındaki günlük 80 milyon metreküplük gaz tüketimi, kış aylarında 140 milyon metreküpe çıktı. Soğuk havayla birlikte teknik sorunları bahane eden İran, vanayı tamamen kapattı. Rusya’nın kapısını çalan Türkiye, eli boş dönünce Enerji Bakanlığı, Başbakan Tayyip Erdoğan'ın Putin ve Ahmedinejad'a ricacı olması için harekete geçti. Başbakan’ın girişimleri de sonuç vermediği takdirde ülkemizi zor günler bekliyor. Halbuki, Tuz Gölü Depolama Tesisi kısa sürede hayata geçirilmiş olsaydı sorunun çözümü çok kolay olacaktı. Son dönemde doğal gazda ardarda yaşanan sıkıntıların aşılması için Tuz Gölü doğalgaz deposu büyük önem taşıyor. Doğal gazın, mevsimsel, günlük ve saatlik taleplerini düzenlemek ve önümüzdeki yıllarda ortaya çıkacak olan doğal gaz arz açığına çözüm getirmek amacıyla doğal gaz yeraltı depoları tek çözüm oluyor. Bu kapsamda, Tuz Gölü'ndeki tuz domlarının doğal gaz yeraltı deposu olarak kullanımı için geliştirilen "Tuz Gölü Doğal Gaz Yeraltı Depolama Projesi"ile ilgili çalışmalar devam ediyor. Proje kapsamında, ortaya çıkabilecek doğalgaz açığını gidermeye dönük, Tuz Gölü'ne 40 kilometre uzaklıkta Türkiye'nin ilk Doğalgaz Yeraltı Deposu yapılmış olacak. Kapasitesi 1 milyar metreküp olacak deponun yaklaşık 300 milyon dolara mal olması bekleniyor. Türkiye'de doğalgazın mevsimsel, günlük ve saatlik taleplerini düzenlemek ve önümüzdeki yıllarda ortaya çıkacak doğalgaz açığına çözüm getirmek için ''Tuz Gölü Doğalgaz Yeraltı Depolama Projesi''nin önemi her geçen gün artıyor. Türkiye'de doğalgaz 1987 yılında kullanılmaya başlandı. Özellikle kış aylarında giderek kullanımı artan doğalgaz, 2004 yılında 23 milyar metreküpe ulaştı. Doğalgaz kullanımının 2010 yılında 40, 2020 yılında ise 45 milyar metreküp olması bekleniyor. Bu yüzden doğalgaz depolama projelerinin geliştirilmesi hayati konular arasında yer alıyor. Doğalgazda ilk depolama projesi 1988 yılında hazırlanmıştı. TPAO tarafından Silivri'de yapımına başlanan Türkiye'nin ilk deposu 2005 yılında hizmete girdi. Depoda yılda 1.6 milyar metreküp doğalgaz depolanıyor.

SANAYİ VE ELEKTRİK TESİSLERİNE VERİLEN GAZ KESİLECEK

Son yıllarda kış aylarında süreklilik kazanan doğalgaz krizi yeniden Türkiye’nin gündemine oturdu. Soğuk havaları bahane gösteren İran, vanayı tamamen kapattı. Her kriz döneminde olduğu gibi Rusya'nın kapısını çalan Türkiye, bu sefer de eli boş döndü. Doğalgazın yüzde 60'lık kısmını ithal eden Rusya’da İran ile aynı gerekçeyle anlaşmalara göre vermesi gereken miktarın 5 milyon metreküp altında gaz göndermeye başladı. Doğalgaz kriz yönetimine geçen Enerji Bakanlığı ilk olarak doğalgazdan elektrik üreten şirketlere, 'alternatif yakıtlara geçin' talimatı verdi. Ülkemiz, başta konutlardaki ısınma olmak üzere, sanayi tesisleri ve elektrik üretimine kadar pek çok alanda doğalgaza bağımlı bulunuyor. Yaz aylarında günlük 80 milyon metreküplük gaz tüketimi kış aylarında 140 milyon metreküpe kadar çıkıyor. İran ise, özellikle kış aylarında tüketimin artmaya başladığı günlerde vanayı kapatarak krize neden oluyor. Günlük 3 milyon metreküpe kadar düşen gaz alımı, İran’ın vanayı tamamen kapatmasıyla duruyor. Bu nedenle günlük 30 milyon metreküplük gaz açığı meydana geliyor. Son krizle birlikte Rusya'dan gelen miktardaki 5 milyon eksikle beraber günlük 35 milyon metreküplük bir açık meydana geldi. İran'ın yaptığı kesintiler petrol kuyularıyla açıklanıyor. Petrol, fiyatların vardığı nokta itibarıyla çok değerli hale gelmesiyle İran, petrol çıkarmak için doğalgaz kullanıyor. İran uzun yıllardır çıkardığı doğalgazı petrol kuyularına pompalıyor. Doğalgaz açığı şimdilik Silivri'deki 1,5 milyar metreküplük doğalgaz deposundan karşılanıyor. Ancak teknik şartlar bu depodan günlük en fazla 14,5 milyon metreküp gaz çekilmesine imkan tanıyor. Muhtemel bir kriz durumunda önce sanayi ve elektrik tesislerine verilen gaz kesilecek. Bu da yeterli olmazsa konutlarda planlı kesintiye gidilecek.

TUZ GÖLÜ DEPOSU MUTLAKA TAMAMLANMALI

Son yıllarda doğalgaz kullanımındaki hızlı artış nedeniyle ''Tuz Gölü Doğalgaz Yeraltı Depolama Projesi, hayati önem taşıyor. Projesi sahası, Aksaray'a bağlı Sultanhanı Beldesi'nin Bezirci Mevkii. Tuz Gölü'ne 40 kilometre uzaklıktaki bir bölgede yeraltına kurulması planlanan depo, yerin 700 metre altında tuzun kontrollü bir şekilde eritilmesi suretiyle yapılacak. 12 adet depodan ibaret olacak Tuz Gölü Deposu sorunların çözümü olacak. Geçtiğimiz yıllarda proje kapsamında bölgede 3 boyutlu sismik çalışmaların tamamlandı ve bin 500 metre derinlikte 2 adet araştırma sondajı yapıldı. Deponun yapılacağı sahada çalışmalar aralıksız sürüyor. Deponun doğalgaz kapasitesi yaklaşık 1 milyar metreküp olacak. 300 milyon dolara mal olacak depo, proje sahasının 20 kilometre güneyinden geçen Kayseri-Konya Seydişehir Doğalgaz Boru Hattı'na bağlanacak. Tuz Gölü Deposu, Türkiye'nin ilk yeraltı deposu olacak. Ayrıca, doğalgazın yeraltındaki depolarda saklanması ile stratejik rezervler oluşacak. Meydana gelebilecek krizlerden uzun süre etkilenilmeden hizmetler sürdürülecek. Yazın arz fazlası gazı depoya koyarak kışın artan ısınma amaçlı talebin dengeli karşılanması sağlanacak.

ANA İLETİM HATTI ÇALIŞMALARI ŞUBATTA

BOTAŞ Genel Müdürlüğü tarafından geçtiğimiz yıllarda projelendirilerek, Dünya Bankası’ndan da finansman katkısı sağlanan Tuz Gölü Yeraltı Doğalgaz Depolama Projesi kapsamında, doğal tuz formasyonlarının tatlı su kullanılarak kontrollü çözeltilmesi ile 12 adet yeraltı doğal gaz depolama kavernası oluşturulmasına yönelik ihalede, ön yeterlilik programı belirlenmişti. Programa göre 12 adet yeraltı doğal gaz depolama ihalesinde ön yeterlilik başvuruları 23 Kasım 2007 tarihinde alınmıştı. BOTAŞ Genel Müdürlüğü’nce yapılan açıklamada, her biri 630 bin metreküp gaz depolama hacmine sahip olacak kavernalar yerin bin 100 ile bin 400 metre derinliğinde oluşturulacak. Proje kapsamında yerüstü ve yeraltı tesislerinin yapımı bunlarla ilgili diğer işleri de bulunuyor. Bu noktada entegre bir proje olarak ihale programı yürütülen Tuz Gölü Yeraltı Doğalgaz Depolama Proesi ihale paketlerinden biri olan yerüstü ve yeraltı tesisleri temin ve montajı ile kaverna çözeltme işlemi ve mevcut durumdaki Doğu Anadolu doğal gaz ana iletim hattına bağlantı yapımı satın alma işinin de önümüzdeki şubat ayı içinde gerçekleştirilmesi planlanıyor. Enerji Bakanlığı, son dönemde doğal gazda ardarda yaşadığı sorunların ardından Tuz Gölü Depolama Tesisi çalışmalarını hızlandırdı. Enerji Bakanı Hilmi Güler, geçtiğimiz yıl doğal gazdaki darboğaz üzerine Tuz Gölü Doğal Gaz Depolama Projesi'nin son durumu ile ilgili rapor istemişti. Bakan Güler'e sunulan raporda "Tatlı ve tuzlu su boru hattı ihalesi bu ay içinde gerçekleştirilecek. Yeraltı ve yerüstü tesislerinin ihalesi Temmuz ayında gerçekleştirilmişti. 2010 yılında birinci bölümünün devreye girmesi planlanan tesisin danışmanılık ihalaleri için Dünya Bankası'ndan onay alındı" denilmişti.

KURUYAN TUZ GÖLÜ DEŞARJ EDİLECEK

Tuz Gölü’nün 1150 metre altındaki tuz tabakalarının arasına doğalgaz depolanması için çalışmalar devam ediyor. Aksaray İl Çevre Müdürü Handan Kesgin proje hakkında şunları söylüyor: “Projenin amacı genel olarak konut sektöründeki doğalgaz talebinin artmasına bağlı olarak ileride meydana gelecek mevsimsel dalgalanmaları karşılamaktır. Bu kapsamda Tuz Gölü havzası içerisinde yer yüzeyinin ortalama 1150 m altındaki tuz tabakalarının arasına doğalgazın depolanması planlanmaktadır. Projenin Sultanhanı Belediyesinin yaklaşık 17 km güneyinde BOTAŞ tarafından gerçekleştirilmesi düşünülmektedir. Doğalgazın yeraltında depolanması çalışmaları Türkiye’de uygulanacak ilk faaliyetlerden biri olup konu ile ilgili sismik, sondaj, fizibilite, tasarım ve benzeri mühendislik çalışmaları Rus Podzemgazprom Limited, Alman Pipeline Engineering GmbH (PLE) ve Türk Enerji ve Çevre Yatırımları Anonim Şirketi tarafından yürütülmüştür. Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO) bu konsorsiyumda üç boyutlu sismik araştırmalar ve sondaj çalışmaları gibi konularda görev almıştır. Sultanhanı Belediyesinin yaklaşık 17 km güneyinde, Bezirci Gölü mevkiinde bulunan yer altı tuz kütlelerinden yararlanılacaktır. Ülke çapında özellikle yaz aylarında ortaya çıkan kullanım fazlası doğalgaz, proje sahasının yaklaşık 14 km kuzeyinden geçen Doğu Anadolu doğalgaz ana iletim hattının, Kayseri-Konya-Seydişehir kısmından bir branşman yardımıyla alınarak tuz damlarında yaratılacak boşluklarda (mağara veya kaverna) depolanacaktır. Depolanan doğalgaz ülke çapında özellikle kış aylarında artan gaz talebini karşılamak amacıyla, mağaralardan çekilerek tekrar Doğu Anadolu doğalgaz ana iletim hattının Kayseri-Konya-Seydişehir kısmına verilecek ve kullanıma sunulacaktır.” Bölgenin sismik durumunun incelenmesi amacıyla. 2000 yılının kasım ayında başlayan çalışmaların yaklaşık 80 km2’lik bir alan içerisinde yürütüldüğünü belirten Handan Kesgin konu ile ilgili olarak sözlerine şöyle devam etti: Tuz Gölü havzası YDGDP için belirlenen saha, bu sismik çalışma alanı dahilinden seçilmiştir. Proje kapsamında kullanılacak tuz tabakası, yeryüzünün yaklaşık 700 m ve daha altındaki seviyelerde mevcut olup, kalınlıkları 700 m ile 1500 m arasında değişmektedir. Doğalgazın depolanması amacıyla, dünyada yaygın olarak kullanılan bir yöntem olan tuz tabakalarının eritilmesi (liç) yöntemi uygulanacaktır. İlk etapta 12,5-15 yıl süresince gerçekleştirilecek olan bu işlem sonucunda yaklaşık 112x10 milyon m3 doğalgaz depolanabilecektir. Basit bir hesaplamayla, 10 kavernadaki toplam yastık gazı yaklaşık 420X10 milyon m3 olacaktır. Ulusal şebekeden alınarak depolanacak ve tekrar şebekeye verilecek toplam gaz miktarının ise yaklaşık 700X10 milyon m3 olması öngörülmektedir.” Handan Kesgin yeraltında depolama amacıyla kullanılacak tuz tabakalarının su kullanılarak eritilip doğalgaz depolamak için gerekli boşlukların oluşturulacağını söyleyerek sözlerini şöyle tamamladı. “Su ihtiyacı bölgedeki yer altı su rezervlerinden sağlanacaktır. Eritme işlemi sonucunda oluşan tuzlu suyun (eriyik) ise Tuz Gölü’ne deşarj edilmesi planlanmaktadır.”